Ishi (geboren ca. 1860 - gestorven 25 maart 1916) was het pseudoniem van het laatste lid van de Yahi, op hun beurt de laatste overlevenden van de groep Yana-mensen van Californië. Van Ishi wordt aangenomen dat hij de laatste 'Native American' in Noord-Californië is geweest, die het grootste deel van zijn leven volledig buiten de Europees-Amerikaanse cultuur heeft doorgebracht. Hij kwam uit de wildernis in de buurt van Oroville, Californië, nabij het land van zijn voorouders, in de uitlopers van de bergen in de buurt van Lassen Peak.

Ishi betekent "man" in Yana. Dat was de naam die Alfred Kroeber hem gaf toen hij ontdekte dat Ishi nooit een naam gekregen had. Toen hem werd gevraagd naar zijn eigenlijke naam, zei hij: "Ik heb er geen, want er waren geen mensen om me een naam te geven", wat betekent dat er geen stam ceremonie was uitgevoerd.

File:Ishi portrait.jpg   File:Ishi 1914.jpg 

Ishi's stem is nog bewaard gebleven. Opgenomen rond 1826 op wascilinders. (kwaliteit is authentiek 19e eeuws)

 Fragment 1: deel van een lied
 
Fragment 2 deel van een verhaal

Muziek:

Jim Bowman: Ishi the Hunter    (van de CD "REFLECTIONS from another camp". Met toestemming van Jim Bowman geplaatst, CD verkrijgbaar bij All Inn Traditional)

Biografie
Voorafgaand aan de California Gold Rush, telde de Yahi bevolking ongeveer 400 personen. In 1865 waren Ishi en zijn gezin slachtoffer van de Drie Knolls Massacre (40 doden). Ongeveer 30 Yahi overleefden. De resterende Yahi ontsnapten en doken voor de komende 40 jaar onder, nadat cowboys ongeveer de helft van de overlevenden gedood hadden. In het najaar van 1908 kwam een groep van landmeters het kamp van een oudere vrouw, oudere man en jong meisje tegen. De man en het meisje vluchtten, de vrouw verborg zich in dekens om ontdekking te vermijden, want ze was ziek en kon niet vluchten. De inspecteurs doorzochten het kamp en namen alles van waarde mee. De bejaarde vrouw, Ishi’s moeder, en de andere familieleden stierven kort hierna en Ishi was de laatste van zijn stam. Uitgehongerd en met nergens anders om heen te gaan, liep Ishi de wereld van de blanke man in.

Na te zijn opgemerkt door stedelingen, werd Ishi voor zijn eigen bescherming in hechtenis genomen door een lokale sheriff . De 'wilde man' sprak tot de verbeelding en  trok de aandacht van duizenden toeschouwers en nieuwsgierigen. Hij werd toen verplaatst naar de Universiteit van Californië, naar het Berkeley Museum voor Antropologie, San Francisco campus in een oud rechten-schoolgebouw. Hij woonde er voor het grootste deel van de rest van zijn leven, behalve in de zomer van 1915, toen woonde hij in Berkeley bij Thomas Talbot Waterman en zijn familie. Ishi werd grondig bestudeerd door antropologen Alfred L. Kroeber en Waterman. Hij hielp hen de Yahi cultuur te reconstrueren door het identificeren van materiaal en te laten zien hoe het werd gemaakt. Hij heeft ook informatie verstrekt over zijn oorspronkelijke Yana taal die werd opgenomen op wascilinders en bestudeerd door Edward Sapir, die eerder had gewerkt aan de noordelijke dialecten.

Ishi, net als andere Californische Indianen in die tijd, was een uitstekend boogschutter. Een van zijn beste vrienden op de universiteit was Saxton Pope, een dokter die bij hem geroepen werd toen hij ziek was.  Pope was zeer gefascineerd door de bogen en pijlen die Ishi maakte, en het boogschieten.  

Ishi leerde Pope hoe hij pijlen en bogen moest maken en de twee hebben samen gejaagd in de bergen van Californië. Na de dood van Ishi, ging Pope verder met het boogschieten, zoals Ishi hem dat geleerd had en ging over tot het schrijven van het boek Hunting with the Bow and Arrow, dat invloedrijk werd in de ontwikkeling van het hedendaagse boogschieten en jagen met de boog.

Ishi heeft met zijn kennis en kunde van het maken van bogen en pijlen een schat aan informatie met ons gedeeld. Dankzij hem weten we hoe de Yahi hun pijlen en bogen maakten. Mede dankzij hem en Pope is het boogschieten in Amerika weer populair geworden

Ishi is overleden op 25 maart 1916, aan tuberculose.

Ishi's verhaal is twee keer verfilmd voor televisie: de eerste keer als “Ishi: the last of his tribe” met Eloy Casados in de titelrol, uitgezonden op NBC 20 december 1978, en de tweede keer, als “The last of his tribe” (1992), met Graham Greene als Ishi. Ishi is ook afgebeeld in de bekroonde documentaire van Jed Riffe “Ishi:. The Last Yahi” (1992)